3 farkl─▒ evren­čôî

Markan─▒z hangi evrende?

3 farkl─▒ evren­čôî
Photo by Viktor Forgacs / Unsplash

Markalar zamandan ve mekandan ba─č─▒ms─▒z olarak 3 farkl─▒ evrenden birinde ya┼čar. Markan─▒z─▒n ┼ču an hangi evrende oldu─čunu bilmeniz, do─čru kararlar verebilmeniz i├žin, hayatidir.

├ťretim evreni

├ťretim evreninde ├Ânemli olan ├╝r├╝n├╝ ├╝retmektir.

├ťretim evreni, mesela zaman─▒nda Henry FordÔÇÖun ya da bug├╝n Sam AltmanÔÇÖ─▒n ya┼čad─▒─č─▒ evrendir.

├ťr├╝n, mesela Ford ├Ârne─či i├žin otomobil, icat edilmi┼č ve ├╝retilebiliyor olsa da, o ├╝r├╝n├╝n b├╝y├╝k kitlelere ula┼čmas─▒ ├Ân├╝nde engeller vard─▒r. ├ťretimin kolayla┼čmas─▒, ucuzlamas─▒, miktar─▒n─▒n artmas─▒, fiyat─▒n─▒n d├╝┼čmesi gerekir.

Yani mesele ├╝retmek, ├╝retebilmektir. Bunu yapabilirseniz ├Ân├╝n├╝zde devasa bir pazar a├ž─▒l─▒r.

Henry FordÔÇÖsan─▒z, montaj hatt─▒ y├Ântemini icat eder, tasarlay─▒p uygular, ├╝retim i┼čini ├ž├Âzer ve b├╝y├╝k kitlelere sat─▒┼č yapmaya ba┼člayabilirsiniz.

├ťretim evreninde ├╝r├╝n├╝n makul maliyetlerle ├╝retilebilmesi ├Ânemlidir.

├ťretim evreni tarihle ilgili de─čildir. 100 y─▒l ├Ânce de, 100 y─▒l sonra da, bug├╝n de baz─▒ ├╝r├╝nler ve markalar, ├╝retim evreninde olabilir.

Bug├╝n Sam Altman, ChatGPT ile FordÔÇÖun yapt─▒─č─▒n─▒ yap─▒yor. Yapay zekay─▒ -bir ┼čekilde montaj hatt─▒yla- ayl─▒k 20$ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda geni┼č kitlelere sunuyor.

40 y─▒l ├Ânce Tofa┼čÔÇÖ─▒n T├╝rkiye'de yapt─▒─č─▒ da FordÔÇÖun yapt─▒─č─▒na benzer. ─░nsanlar 40 y─▒l ├Ânce T├╝rkiyeÔÇÖde s─▒raya girip para ├Âdeyip isim yazd─▒r─▒yor, birka├ž ay sonra Tofa┼čÔÇÖtan otomobillerini al─▒yorlard─▒. Kartal, Do─čan, ┼×ahin... Ne renk gelece─či bile bazen belli de─čildi. Ama ├Ânemliydi. ├ç├╝nk├╝ ba┼čka ├╝retim yoktu.

├ťretebilmesi yetiyordu. Ki╠çmse renk se├žememeyi ya da otomobilin i├ž tasar─▒m kalitesini sorgulam─▒yordu.

├ťretim evreninde, bir ├╝r├╝n├╝ makul fiyatlara satabilmek i├žin makul maliyetlerle piyasaya sunabilecek sistemi kurmak ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ ortada o ├╝r├╝n├╝n ├ž├Âzd├╝─č├╝ problemi ├ž├Âzebilecek ba┼čka ├╝r├╝n yoktur.

Bunu yapabilenler, yani ├╝retebilenler, ├╝r├╝nlerini b├╝y├╝k kitlelere satar ve devle┼čir.

├ťretim evreninde ├╝r├╝n├╝n ├╝retilmesi ├Ânemlidir.

Kimsenin, ├╝r├╝n├╝n detaylar─▒n─▒ ve performans─▒n─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒rabilecek hali yoktur. ├ç├╝nk├╝ rekabet yoktur.

Rekabet evreni

Ford gibi ├╝retim evreni yarat─▒p ├╝retim yapanlar bir s├╝re sonra i┼čleri oturtur. ├ťretim teknolojileri oturur, maliyetler oturur, k├órl─▒l─▒k oturur, pazar olu┼čur. B├Âyle olunca da, birilerinin a─čz─▒n─▒n suyu akmaya ba┼člar, ba┼čkalar─▒ da ÔÇťo i┼čeÔÇŁ girer.

Rekabet b├Âyle ba┼člar.

Ford tek ba┼č─▒na ├žal─▒p s├Âylerken mesela General Motors da pazara girer. Art─▒k s─▒radan bir Amerikal─▒n─▒n ├Ân├╝nde 2 tercih vard─▒r. Ford mu Chevrolet mi?

─░┼čte o andan itibaren, sadece ├╝retebilmek yetmemeye ba┼člar. ├ç├╝nk├╝ sat─▒n almas─▒ beklenen potansiyel m├╝┼čteriler, kar┼č─▒la┼čt─▒rabilmeye ba┼člar.

Daha ucuz, daha geni┼č, daha uzun ├Âm├╝rl├╝, daha h─▒zl─▒, daha g├╝venli, daha pahal─▒, daha prestijli, daha haval─▒ÔÇŽ

Evet, nereye geldi─čimi anlad─▒n─▒z. Markalama ihtiyac─▒ tam da burada do─čar. Art─▒k ├╝retebilmek yetmez. Art─▒k ├╝retimin, rakibe g├Âre avantaj yaratacak ┼čekilde organize edilmesi gerekir.

Daha ucuza ├╝retmenin yollar─▒n─▒ bulmak, daha uzun ├Âm├╝rl├╝ ├╝r├╝nler ├╝retmenin yollar─▒n─▒ bulmak ya da daha ÔÇťhaval─▒ÔÇŁ otomobillerin ├╝retmenin yollar─▒n─▒ bulmak gerekir. Daha her ne ise...

Hamle s─▒ras─▒, potansiyel m├╝┼čteriye ge├žmi┼čtir.

┼×irketler, potansiyel m├╝┼čterilerin karar─▒n─▒ manip├╝le etmek i├žin u─čra┼čmak zorundad─▒r. Rekabet evreninde ├╝retimden da─č─▒t─▒ma, markadan fiyata her ┼čey potansiyel m├╝┼čterinin karar─▒n─▒ etkilemek i├žin tasarlan─▒r.

Ford tek ba┼č─▒nayken logosunun ├Âyle ya da b├Âyle olmas─▒n─▒n bir ├Ânemi yoktur. Ama rekabet ortaya ├ž─▒k─▒nca logodan kurumsal kimli─če, art─▒k her ┼čeyin ├Ânemi vard─▒r.

Mesela ChatGPT ┼ču an, ├╝retim evreninden rekabet evrenine ge├ži┼č a┼čamas─▒nda. Google, Bard ile devreye girdi. Yak─▒nda ba┼čkalar─▒ da girecektir. ┼×u an ├╝r├╝n performanslar─▒ GPT ile k─▒yaslanamasa da, o pazar da rekabet evrenine ta┼č─▒nacak.

├ťretim evreninden ├žo─čunlukla rekabet evrenine ge├žilir ve sava┼č, rekabet evreninde s├╝rer gider. ├ço─ču marka bu evrende do─čar, ya┼čar ve ├Âl├╝r.

Ama ba┼čka bir evren daha var. Kap─▒s─▒ olmayan tuhaf bir evren. O evren, post-rekabet evreni. Yani, rekabet sonras─▒ evren.

Post rekabet evreni

Harika! Ba┼čar─▒yla kaydoldunuz.

Tekrar ho┼č geldiniz! Ba┼čar─▒yla oturum a├žt─▒n─▒z.

Engin Tezcan'a ba┼čar─▒yla abone oldunuz.

Ba┼čar─▒l─▒! Giri┼č yapmak i├žin sihirli ba─člant─▒y─▒ e-postan─▒zda kontrol edin.

Ba┼čar─▒l─▒! Fatura bilgileriniz g├╝ncellendi.

Faturan─▒z g├╝ncellenmedi.